THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP CÔNG TÁC NGHIÊN CỨU HIỆN VẬT, TƯ LIỆU TẠI BẢO TÀNG TÔN ĐỨC THẮNG
Trần Nam Phi
Bảo tàng Tôn Đức Thắng
Email: tnphi.svhtt@tphcm.gov.vn
Nghiên cứu hiện vật, tư liệu là hoạt động nền tảng, giữ vai trò quyết định đối với chất lượng và hiệu quả của toàn bộ các khâu nghiệp vụ bảo tàng, từ kiểm kê, bảo quản đến trưng bày, truyền thông, giáo dục và phát huy giá trị di sản. Đối với Bảo tàng Tôn Đức Thắng, nơi lưu giữ những hiện vật, tư liệu quý gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Người, công tác nghiên cứu hiện vật, tư liệu không chỉ mang ý nghĩa khoa học thuần túy mà còn là yêu cầu chính trị, văn hóa quan trọng trong việc gìn giữ, phát huy và lan tỏa các giá trị lịch sử, nhân cách của một nhà lãnh đạo tiêu biểu của cách mạng Việt Nam.
Trong những năm qua, Bảo tàng Tôn Đức Thắng đã chủ động triển khai công tác nghiên cứu hiện vật, tư liệu và đạt được nhiều kết quả tích cực. Trên cơ sở nguồn hiện vật, tư liệu đang lưu giữ, các phòng chuyên môn đã từng bước đẩy mạnh sưu tầm, khảo cứu, đối chiếu và bổ sung thông tin khoa học, phục vụ thiết thực cho công tác kiểm kê, bảo quản, trưng bày và tuyên truyền, giáo dục. Nhiều kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng trực tiếp trong xây dựng nội dung trưng bày, biên soạn thuyết minh và các ấn phẩm truyền thông, góp phần nâng cao tính chính xác, tính khoa học và sức thuyết phục của hoạt động bảo tàng. Việc khai thác tư liệu gốc, tư liệu lưu trữ và các nguồn tư liệu bổ trợ ngày càng được chú trọng, qua đó làm rõ hơn giá trị lịch sử, văn hóa của hiện vật gắn với từng giai đoạn hoạt động cách mạng của Chủ tịch Tôn Đức Thắng, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác giáo dục truyền thống và lan tỏa giá trị di sản đến công chúng. Song song đó, Bảo tàng đã từng bước quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ số, xây dựng cơ sở dữ liệu hiện vật, tạo nền tảng thuận lợi cho công tác nghiên cứu và khai thác thông tin.
Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập, công tác nghiên cứu hiện vật, tư liệu vẫn còn bộc lộ một số hạn chế. Hoạt động nghiên cứu chưa được triển khai đồng bộ, thiếu tính hệ thống và định hướng dài hạn; sự phối hợp giữa các phòng chuyên môn còn mang tính thời vụ, chủ yếu đáp ứng yêu cầu trước mắt. Phương pháp nghiên cứu chưa thống nhất, quy trình thẩm định và chú giải khoa học chưa được chuẩn hóa; nhiều hiện vật tuy đã kiểm kê nhưng chưa được nghiên cứu sâu về bối cảnh, giá trị và mối liên hệ, làm hạn chế hiệu quả khai thác. Bên cạnh đó, cách tiếp cận nghiên cứu còn thiên về mô tả riêng lẻ, chưa đặt hiện vật trong tổng thể tiến trình lịch sử; việc vận dụng phương pháp liên ngành còn hạn chế, dẫn đến chiều sâu phân tích chưa cao. Năng lực nghiên cứu của đội ngũ chưa đồng đều, trong khi điều kiện về thời gian, kinh phí và cơ sở dữ liệu còn ở mức cơ bản, đặc biệt trong tiếp cận tư liệu và ứng dụng công nghệ số. Đồng thời, việc chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm phục vụ công chúng chưa như mong muốn; mặc dù đã bước đầu triển khai số hóa, nhưng vẫn còn ở mức cơ bản.
Từ thực tiễn đó, Bảo tàng Tôn Đức Thắng tổ chức sinh hoạt chuyên môn với chủ đề “Thực trạng và giải pháp công tác nghiên cứu hiện vật, tư liệu tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng” vào ngày 10 tháng 3 năm 2026 có ý nghĩa quan trọng, tạo diễn đàn để nhìn nhận một cách khách quan, toàn diện những kết quả đạt được, đồng thời chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu trong thời gian tới.
Để nâng cao hiệu quả nghiên cứu hiện vật, tư liệu, trước hết cần tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa các phòng chuyên môn trong việc lựa chọn đề tài, tổ chức nghiên cứu và sử dụng kết quả nghiên cứu, xác định rõ trách nhiệm của từng bộ phận trong toàn bộ chuỗi hoạt động từ nghiên cứu đến ứng dụng và phát huy giá trị. Đồng thời, từng bước xây dựng và chuẩn hóa quy trình nghiên cứu hiện vật, tư liệu phù hợp với đặc thù của Bảo tàng Tôn Đức Thắng, bao gồm các bước từ tiếp cận, thẩm định, đối chiếu, chú giải khoa học đến ứng dụng kết quả nghiên cứu. Việc đẩy mạnh phương pháp nghiên cứu liên ngành, đặt hiện vật trong bối cảnh lịch sử, văn hóa và xã hội rộng hơn sẽ góp phần làm rõ giá trị toàn diện và chiều sâu ý nghĩa của hiện vật, tư liệu gắn với Chủ tịch Tôn Đức Thắng.
Cùng với đó, cần chú trọng nâng cao năng lực nghiên cứu của đội ngũ viên chức thông qua các hoạt động sinh hoạt chuyên môn, tập huấn nghiệp vụ, trao đổi học thuật với các chuyên gia và cơ sở nghiên cứu. Việc khuyến khích tham gia nghiên cứu khoa học, công bố kết quả nghiên cứu và gắn kết quả nghiên cứu với đánh giá chất lượng công tác chuyên môn sẽ tạo động lực nâng cao chất lượng nghiên cứu. Đặc biệt, cần quan tâm đến việc chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành các sản phẩm trưng bày, giáo dục và truyền thông phù hợp với từng nhóm công chúng, nhằm nâng cao hiệu quả tiếp cận và lan tỏa giá trị di sản.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu số về hiện vật, tư liệu và chuẩn hóa các trường thông tin khoa học là yêu cầu cấp thiết. Trên nền tảng đó, cần từng bước phát triển các sản phẩm trưng bày số, nội dung truyền thông số dựa trên kết quả nghiên cứu, mở rộng không gian tiếp cận của công chúng đối với giá trị hiện vật, tư liệu.
Đáng chú ý, công tác nghiên cứu hiện vật, tư liệu cần được định hướng gắn với mục tiêu lâu dài là xây dựng hồ sơ đề xuất công nhận Bảo vật quốc gia đối với các hiện vật tiêu biểu. Việc nghiên cứu phải tập trung làm rõ nguồn gốc, niên đại, tính nguyên gốc, tính độc bản và giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học của hiện vật thông qua phương pháp nghiên cứu khoa học, đối chiếu tư liệu và tiếp cận liên ngành. Kết quả nghiên cứu cần được chuẩn hóa thành các luận cứ khoa học vững chắc, làm cơ sở cho công tác bảo quản, trưng bày và phát huy giá trị di sản.
Có thể khẳng định rằng, nghiên cứu hiện vật, tư liệu là trục xuyên suốt trong hoạt động bảo tàng, giữ vai trò quyết định trong việc nâng cao chất lượng chuyên môn và hiệu quả phát huy giá trị di sản. Việc không ngừng hoàn thiện phương pháp, nâng cao năng lực nghiên cứu và tăng cường ứng dụng công nghệ số sẽ là những yếu tố then chốt giúp Bảo tàng Tôn Đức Thắng phát huy tốt hơn vai trò của mình trong việc gìn giữ và lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa gắn với cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Tôn Đức Thắng trong giai đoạn hiện nay và tương lai./.
Một số hình ảnh sinh hoạt chuyên môn với chủ đề “Thực trạng và giải pháp công tác nghiên cứu hiện vật, tư liệu tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng”
ngày 10/3/2026.
Ảnh: Đình Phấn
Tài liệu tham khảo
- Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024.
- Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2025), Thông tư Quy định chi tiết về nhiệm vụ chuyên môn của bảo tàng; gửi, lưu giữ hiện vật, tư liệu về di sản văn hóa phi vật thể, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia, di sản tư liệu; hoạt động nghiên cứu, sưu tầm và tư liệu hóa di sản văn hóa phi vật thể cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân người nước ngoài và hoạt động nghiên cứu, sưu tầm di sản tư liệu; chương trình, tài liệu, tổ chức đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng cho nhân lực quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, số 05/2025/TT-BVHTTDL, ngày 13/5/2025.
- Bảo tàng Tôn Đức Thắng (2025), Quyết định ban hành Quy định về hoạt động nghiên cứu khoa học của Bảo tàng Tôn Đức Thắng, số 301/QĐ-BTTĐT, ngày 18/12/2025.
Đăng ký tham quan